За буйкі не заплываць: канфесійная сітуацыя ў Беларусі ў студзені-чэрвені 2018 года

автозак

У першым паўгоддзі 2018 года канфесійная сітуацыя ў Беларусі заставалася стабільнай. Не было заўважана як яе паляпшэння, так і пагаршэння ў параўнанні з папярэднімі гадамі. Пры гэтым у той час, як многія праблемы ў адносінах паміж дзяржавай і царкоўнымі арганізацыямі не вырашаюцца гадамі, 2018 год ужо паспеў адзначыцца новымі кропкамі напружання.

Канфесіі Беларусі ў першым паўгоддзі

Пачаўся 2018 год для беларускіх канфесій правядзеннем шэрагу справаздачна-выбарных мерапрыемстваў. Праўда, якіх-небудзь асаблівых зменаў не адбылося. Толькі ў Саюза цэркваў евангельскіх хрысціян-баптыстаў у Рэспублікі Беларусь з’явіўся новы кіраўнік. Ім стаў Леанід Міховіч, які з 2000 года з’яўляўся рэктарам Мінскай багаслоўскай семінарыі ЕХБ, а ў 2014-2018 гадах быў генеральным сакратаром Саюза ЕХБ. Таксама ў СЦ ЕХБ прайшлі выбары біскупаў Брэсцкай вобласці (ім стаў Уладзімір Ярмалюк) і Мінска і Мінскай вобласці (Сяргей Конышаў).

У хрысціян веры евангельскай былі абраныя біскупы па Магілёўскай вобласці (Аляксандр Гулько), Гродзенскай (Рыгор Вечар), Віцебскай (Павел Чынікайла), Гомельскай (Васіль Завадскі), Мінску і Мінскай (Міхаіл Вайніловіч). Кіраўніком Аб’яднанай царквы ХВЕ быў пераабраны Сяргей Цвор.

Застаўся ранейшым і старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі. На гэтую пасаду быў пераабраны арцыбіскуп Мінска-Магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч; яго намеснікам стаў біскуп Гродзенскі Аляксандр Кашкевіч, а генеральным сакратаром — дапаможны біскуп Гродзенскай дыяцэзіі біскуп Юзаф Станеўскі.

У Беларускай Праваслаўнай Царквы ў сувязі з гэтым можна адзначыць толькі ўзвядзенне ў сан архіепіскапа епіскапа Магілёўскага і Мсціслаўскага Сафронія і епіскапа Гомельскага і Жлобінскага Стэфана. Куды больш важным стаўся перавод з Мінска ў Балгарыю ігумена Васіяна (Змеева), накіраванага ў 2015 годзе ў Беларусь у якасці спецпрадстаўніка Патрыярха Маскоўскага. Аб прызначэнні каго-небудзь замест яго не паведамлялася. Такім чынам, уведзеная тры гады таму пасада застаецца вакантнай.

Каталіцкія біскупы падчас візіту ў Рым абмеркавалі таксама з Папам Рымскім Францішкам магчымасць з’яўлення ў Беларусі новых дыяцэзій на тэрыторыі Магілёўскай, Гомельскай і, магчыма, часткі Гродзенскай абласцей. Аднак далей гутаркі гэта справа пакуль не прасунулася.

Застаецца падвешаным і пытанне прызначэння біскупа для Беларускай грэка-каталіцкай царквы. Хоць апостальскі нунцый Габар Пінтэр і абяцае «нейкія канкрэтныя крокі па ўпарадкаванні жыцця грэка-каталіцкай супольнасці».

Імкненне да атрымання аўтакефальнага статусу Праваслаўнай царквой Украіны ўздымае пытанне і магчымасці павышэння статусу БПЦ, тым больш, што такія спробы ўжо рабіліся ў 2015 годзе. Аднак, як заявіў прэс-сакратар БПЦ Сергій Лепін, для гэтага няма падстаў.

Між тым стала вядома, што ў кастрычніку ў Мінску ўпершыню можа прайсці пасяджэнне Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы. “Для Беларусі гэта гонар, сведчанне таго, што Беларуская Праваслаўная Царква сёння, пасля Расійскай Федэрацыі, пасля Украіны ідзе па значнасці, па сваім вартасці на трэцім месцы”, — заявіў мітрапаліт Менскі і Заслаўскі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі Павел.

Пэўныя змены ў першым паўгоддзі адбыліся ў адукацыйнай сферы. Так, у Беларускай Праваслаўнай Царкве ліквідуецца шляхам рэарганізацыі Слонімскае жаночае духоўнае вучылішча. А каталіцкія біскупы рэарганізуюць Пінскую семінарыю, адпраўляючы яе выхаванцаў, акрамя ураджэнцаў мясцовай епархіі, з другога курсу ў Гродна. Мяркуючы па ўсім, прычына такіх дзеянняў — крызіс пакліканняў, з якім сутыкнулася сённяшняя Беларусь — адна з самых нерэлігійных краін свету, тым больш ва ўмовах, калі любая рэлігійная дзейнасць знаходзіцца пад самым строгім кантролем і выхад за рамкі не вітаецца (гл. ніжэй).

А воз і цяпер там: дзяржава і канфесіі

Першая палова 2018 гадоў ў адносінах паміж дзяржаўнымі ўладамі і канфесіямі Беларусі адзначылася захаваннем статус-кво, які адзначаўся як у 2017 годзе, так і раней. Ні адно з хвалюючых царквы пытанняў так і не было вырашана, а многія з іх так і засталіся ў падвешаным стане.

У 2018 годзе ўлады краіны, перш за ўсё, у асобе прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі імкнуліся выкарыстоўваць свае кантакты з канфесіямі для самапіяру альбо ж для дасягнення сваіх канкрэтных мэтаў. Так, у сакавіку 2018 года кіраўнік дзяржавы ў час візіту ў Грузію сустрэўся з Патрыярхам Грузінскай ПЦ. Аб невысокай важнасці візіту сведчыць хаця б тое, што яго грузінскі бок на сваім сайце заўважыў толькі праз некалькі дзён.

У якасці трыбуны прэзідэнт выкарыстаў і Свята-духаў праваслаўны кафедральны сабор, дзе 7 студзеня прасоваў свой палітыка-эканамічны парадак дня: мір – лепшы за эканамічны дабрабыт. На Вялікдзень 8 красавіка Аляксандр Лукашэнка, мяркуючы па ўсім меў намер наведаць храм Усіх святых, але затым перадумаў і накіраваўся з малодшым сынам да Патрыяршага экзарха на пенсіі Філарэта. Гэта ўжо не першы раз, калі кіраўнік дзяржавы ігнаруе падчас сваіх візітаў дзеючага мітрапаліта Паўла, пастаўленага наўпрост з Масквы ў 2013 годзе.

Таксама з сустрэч на высокім узроўні важна адзначыць візіт у студзені беларускага пасла Сяргея Алейніка ў Ватыкан. Па паведамленні МЗС, ён прыняў удзел у аўдыенцыі з Папам Францішкам, а таксама сустрэўся з дзяржсакратаром Апостальскай Сталіцы, сакратаром па адносінах з дзяржавамі дзяржсакратарыяту Ватыкана і старшынёй Папскай рады па садзейнічанні хрысціянскаму адзінству. Што канкрэтна абмяркоўвалі боку, невядома. Па паведамленні МЗС, гаворка ішла пра актуальныя пытанні развіцця двухбаковага супрацоўніцтва, узаемадзеяння ў міжнародных арганізацыях і сітуацыі ў рэгіёне.

Больш канкрэтыкі ёсць па выніках візіту 1 лютага ў Ватыкан ўжо беларускіх каталіцкіх біскупаў, якія выклалі свой погляд на адносіны з дзяржавай і іншымі канфесіямі. У прыватнасці, як паведамляецца, Папа Францыск быў здзіўлены асаблівасцямі беларускага заканадаўства, якое патрабуе, каб замежныя святары, якія прыбываюць у краіну, атрымлівалі дазвол на служэнне Імшы.

Акрамя таго, беларускія біскупы планавалі расказаць аб праблеме адсутнасці магчымасці пастырскай апекі ў школах і ВНУ, турмах, арміі, складанасцях атрымання дазволаў на будаўніцтва новых храмаў, праблемах з атрыманнем замежнай дапамогі і цяжкасці ў арганізацыі дабрачыннай працы, а таксама пра адсутнасць канкардату паміж Ватыканам і Беларуссю, што «з’яўляецца вялікім перашкодай у нармальнай дзейнасці Касцёла». Пра ўсё гэта мітрапаліт казаў і годам раней.

Пытанне адмены выдачы дазволаў на занятак рэлігійнай дзейнасцю святарам-замежнікам з 2017 года актыўна адвакатуе мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч, аднак воз і цяпер там. Не прынёс ніякіх станоўчых зменаў і 2018 год. Толькі за першае паўгоддзе стала вядома пра мінімум чатырох замежных святароў — двух праваслаўных з Расіі і двух каталіцкіх з Польшчы — якім забаранілі занятак рэлігійнай дзейнасцю ў Беларусі. Таксама з лістапада 2016 года не мае права на служэнне ў Беларусі каталіцкі святар з Расіі Клеменс Верт, які пражывае ў Віцебску.

Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцяў Леанід Гуляка, які і прымае рашэнні аб выдачы цi не дазволаў, адзначыў, што мае на гэта права і даваць справаздачу не абавязаны. Такім чынам, перадумоў да таго, што сітуацыя зменіцца ў бліжэйшы час, не прадбачыцца.

У гэтай сувязі характэрная рэпліка Леаніда Гулякі пра тое, што пытанне забаронаў на служэнне замежнікам падымае толькі Каталіцкі Касцёл пры наяўнасці ў краіне 24 зарэгістраваных канфесій. Пры тым, што аб праблеме заяўляюць, прынамсі ў гутарках з праваабаронцамі, таксама прадстаўнікі БПЦ і хрысціян поўнага Евангелля. Ёсць цяжкасці і ў хрысціян веры Евангельскай. Аднак праблема відавочна шырэй. Гэта ў чарговы раз паказвае важнасць таго, каб рэлігійныя арганізацыі Беларусі выступалі адзіным фронтам па хвалюючых іх пытаннях і, напрыклад, стварылі надканфесійную арганізацыю, як, напрыклад, у Эстоніі. Аднак зрухаў у гэтым плане таксама не відаць.

Не прасоўваецца і вырашэнне пытання пра канкардат, размова аб якім вядзецца ўжо каля дзесяці гадоў. Пэўную яснасць у гэтае пытанне унёс у эксклюзіўным інтэрв’ю Krynica.info апостальскі нунцый Габар Пінтэр. У прыватнасці, паводле яго, размовы аб канкардаце як форме міждзяржаўнага пагаднення не ідзе. Гаворка ідзе пра рамачнае пагадненне, якім плануецца ахапіць як мага больш пытанняў. Аднак, па словах дыпламата, некалькі гадоў таму падрыхтоўка дакумента практычна прыпынілася. Зараз плануецца запусціць працэс падрыхтоўкі зноўку, але пра канкрэтныя тэрміны дакумента нават не гаворыцца.

У сувязі з гэтым беларускі епіскапат прапануе падрыхтаваць пакуль асобнае пагадненне паміж Каталіцкім Касцёлам у Беларусі і беларускімі ўладамі. Адным з крокаў у гэтым кірунку можна лічыць мемарандум аб супрацоўніцтве паміж Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіяй і Нацыянальным гістарычным музеем, аднак гэта, відавочна, не той узровень, да якога імкнуцца каталіцкія біскупы. Верагодна, Каталіцкай Царквы ўсё ж такі бліжэй ўзаемадзеянне, якое існуе паміж уладамі і Беларускай Праваслаўнай Царквой, у тым ліку ў пытаннях апекі зняволеных, вайскоўцаў, вывучэння рэлігіі ў школах і г.д.

Застаецца адкрытым і паднятае ў 2017 годзе пытанне «аўтазакаў» каля храмаў на Раство і Вялікдзень. У МУС па-ранейшаму абяцаюць, што ў храмаў «пры неабходнасці будзе арганізавана ачапленне і прапускны рэжым з выкарыстаннем тэхнічных сродкаў».

Сведчаннем абмежаванай свабоды ў распаўсюдзе сваіх рэлігійных перакананняў з’яўляецца прыклад евангельскага прапаведніка, юрыста Сяргея Луканіна. З 2007 года ён больш за 40 разоў затрымліваўся за вулічнае абвяшчэнне, якое ў міліцыі расцэньвалі як несанкцыянаванае вулічнае мерапрыемства. У гэтым годзе ён звярнуўся ў Мінгарвыканкам з просьбай дазволіць публічнае чытанне Бібліі ў мінскім парку, але атрымаў адмову. Нягледзячы на ​​гэта, ён усё ж правёў запланаванае мерапрыемства. Пра якія-небудзь санкцыі за гэта не паведамлялася.

У цэлым розныя беларускія канфесіі змаглі правесці свае масавыя мерапрыемствы: як праваслаўныя, так і каталікі, пратэстанты, Сведкі Іеговы і іншыя. Ва ўсіх выпадках ініцыятарамі выступалі рэлігійныя арганізацыі. Аднак, як бачым у выпадку з Сяргеем Луканіным, калі справа тычыцца прыватнай ініцыятывы вернікаў, то ўзнікаюць праблемы.

Важным момантам у дзяржаўна-рэлігійных адносінах з’яўляецца прынцыповае нежаданне афіцыйнага Мінск рэгістраваць партыю «Беларуская хрысціянская дэмакратыя», якая апелюе да хрысціянскіх каштоўнасцяў. У 2018 годзе БХД спрабавала зарэгістравацца ў сёмы раз, але няўдала. Агульная колькасць адмоваў у рэгістрацыі, атрыманых хрысціянскімі дэмакратамі, набліжаецца да 30-і. Такім чынам, Беларусь застаецца адной з нешматлікіх краін Еўропы, дзе не зарэгістраваная хрысціянска-дэмакратычная партыя.

Пры гэтым важна адзначыць, што ў гэтым годзе беларускія святары ўпершыню прынялі ўдзел на афіцыйным узроўні ў мерапрыемствах апазіцыі, хоць і дазволеных уладамі. Так, 25 сакавіка з трыбуны мітынгу, прысвечанага 100-годдзю абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі, выступілі: старшыня Сінадальнага інфармацыйнага аддзела БПЦ протаіерэй Сергій Лепін, ксёндз-канонік, пробашч каталіцкай парафіі Маці Божай Будслаўскай Францішак Рудзь, прэс-сакратар Беларускай грэка-каталіцкай царквы айцец Яўген Усошын і пастар царквы пяцідзясятнікаў «Ян Прадвеснік» Антоні Бокун. Фота з мерапрыемства публікаваў у сацсетках і рабін рэлігійнага аб’яднання абшчын прагрэсіўнага юдаізму Рыгор Абрамовіч.

Праўда, праз месяц на наступным мітынгу пасля акцыі «Чарнобыльскі шлях» з афіцыйна зарэгістраваных канфесій быў толькі Францішак Рудзь. Ён жа прадстаўляў Каталіцкую царкву і на дзяржаўным парадзе 3 ліпеня. Ад БПЦ там былі мітрапаліт Павел і ігумення Яўгенія.

Храмы: канструкцыя, рэканструкцыя, рэстытуцыя

Адным з пытанняў, якія беларускія каталіцкія біскупы ўздымалі падчас візіту ў Ватыкан, былі складанасці атрымання дазволаў на будаўніцтва новых храмаў. Так, часам для вырашэння праблемных пытанняў па будаўніцтве лідарам царкоўных аб’яднанняў часам даводзіцца «кулуарна» дамаўляцца з гарадскімі і раённымі ўладамі, як гэта было ў дачыненні да касцёла ў Лідзе.

Аднак, як паказвае практыка, атрыманне дазвола далёка не заўсёды дазваляе давесці задуманае да лагічнага канца. Паколькі супраць будаўніцтва могуць выступіць мясцовыя жыхары, як, напрыклад, супраць касцёла ў Гомелі. Больш за тое, пратэстоўцы ўжо не ў першы раз вымушаюць цэрквы адмаўляцца ад ўзвядзення храмаў, як адбылося з праваслаўнай святыняй ў Барысаве.

Акрамя таго, застаецца адкрытым і пытанне рэстытуцыі царкоўнай маёмасці, адабранай у гады савецкай улады. Найбольш востра гэтае пытанне на дадзены момант стаіць у Бабруйску, дзе мясцовыя каталікі, якія патрабуюць зносу закрываючай фасад храма прыбудовы, атрымліваюць ад уладаў толькі адпіскі. Пакуль жа адабраныя камуністамі храмы працягваюць разбурацца.

У дачыненні да Праваслаўнай царквы востра стаіць таксама пытанне змены аўтэнтычнага выгляду беларускіх храмаў і «насаджэнні пазалочаных купалоў-цыбулін» у расійскім стылі. У сувязі з гэтым Міністэрства культуры напісала ліст у БПЦ «аб неабходнасці забеспячэння захавання рэлігійнымі суполкамі абавязкаў, вызначаных ахоўнымі абавязацельствамі, недапушчэнні страты адметных духоўных, мастацкіх і (або) дакументальных вартасцей і навукова неабгрунтаваных змен помнікаў культавай архітэктуры».

Новыя перапоны

Новым каменем перапоны таксама стала падрыхтоўка канцэпцыі закона аб барацьбе з хатнім гвалтам, якім займаецца МУС і Фонд ААН у галіне народанасельніцтва (ЮНФПА). Яго падрыхтоўку і асобныя тэзісы асудзілі прадстаўнікі як Каталіцкай, так і Праваслаўнай цэркваў.

А мітрапаліт Кандрусевіч нават звярнуўся з адкрытым лістом да кіраўніка дзяржавы. «Калі некаторыя змены, аб якіх вядзецца дыскусія ў СМІ, набудуць моц закона, дык яны могуць прывесці да несправядлівага пераследу добрасумленных бацькоў за самае нязначнае і бяскрыўднае «пакаранне» дзіцяці ў мэтах яго бяспекі, выхавання і дысцыпліны», — заявіў ён.

З крытыкай ювенальнай юстыцыі выступаў і старшыня сінадальнага аддзела па справах моладзі Беларускай праваслаўнай царквы протаіерэй Іван Задарожны.

Мяркуючы па ўсім, варта чакаць росту крытыкі з боку цэркваў дакумента па меры набліжэння падрыхтоўкі ўжо самога законапраекта, а не толькі яго канцэпцыі. Прычына гэтага ў тым ліку і ў тым, што пры яго падрыхтоўцы не былі ўлічаныя меркаванні беларускіх канфесій. І гэта пры тым, што колькасць рэлігійных арганізацый у Беларусі больш, чым колькасць іншых арганізацый грамадзянскай супольнасці. У прыватнасці, на 1 студзеня 2012 года ў Беларусі налічвалася больш за 3150 рэлігійных арганізацый, тады як іншых НДА на 1 студзеня 2017 года было толькі каля 2800.

БНР-100: у пошуках самаідэнтыфікацыі

Адной з галоўных падзей 2018 года для усёй беларускай грамадзянскай супольнасці стала святкаванне 100-годдзя абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Не сталі ў баку ад гэтага і беларускія канфесіі, для якіх стагоддзе БНР стала свайго кшталту тэстам на нацыянальную сталасць.

Найбольш урачыста 100-я ўгодкі БНР адзначыла Каталіцкая царква. Так, 25 сакавіка ў мінскім архікатэдральным касцёле святую Імшу за Беларусь ўзначаліў Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч, які нават тройчы ужыў дэвіз, які асацыюецца, перш за ўсё, з апазіцыяй — «Жыве Беларусь!». У магілёўскім катэдральным саборы імшу за Беларусь служыў дапаможны біскуп Аляксандр Яшэўскі.

Акрамя таго, каталіцкія біскупы абвясцілі адмысловую малітву, якой святары па ўсёй краіне 25 сакавіка прасілі Бога за Беларусь, беларускі народ. Як адзначыў мітрапаліт Кандрусевіч, малітва за Беларусь 25 сакавіка ў 100-гадовы юбілей абвяшчэння БНР з’яўляецца не актам палітызацыі служэння, а абавязкам Царквы.

Беларуская грэка-каталіцкая царква 25 сакавіка традыцыйна адзначыла Дзень малітваў за Бацькаўшчыну. Пры гэтым кожны святар сам выбіраў форму таго, як будзе адзначаны гэты дзень — малебнам, асобнымі малітвамі або літургіяй. Акрамя таго, грэка-каталіцкія набажэнствы ў гэтыя дні прайшлі ў Варшаве, Празе і Вільні.

У мінскай царквы хрысціян поўнага Евангелля «Новае Жыццё» 25 сакавіка ў гонар стагоддзя БНР услаўленне праходзіла на беларускай мове, а прапаведнік Юры Бачышча распавёў парафіянам гісторыю стварэння БНР. «Як бы там ні было, мы верым, што суверэнітэт Беларусі — гэта воля Божая для нашага народа. Нацыянальнае адраджэнне заўсёды прыходзіць разам з духоўным», — адзначыў ён.

У мінскай царкве хрысціян веры евангельскай «Ян Прадвеснік» 28 сакавіка прайшла святочная інтэлектуальная гульня БНР-QUIZ.

Беларуская праваслаўная царква на афіцыйным узроўні адзначаць 100-годдзе БНР не захацела, нібыта тым самым палітызуецца малітва. Нягледзячы на ​​гэта, 25 сакавіка ў Івянцы (Валожынскі раён) у праваслаўнай царкве ў гонар прападобнай Еўфрасінні, ігуменні Полацкай на беларускай мове служыліся літургія і малебен за беларускі народ. Беларускамоўную літургію 24 і 25 сакавіка служылі яшчэ ў трох цэрквах Гродна і Мінска.

Таксама беларускія святары і пастары розных хрысціянскіх канфесій актыўна выказваліся пра важнасць незалежнасці 25 сакавіка Беларусі і беларускіх хрысціянаў.

Апагеем святкаванняў 100-годдзя БНР у Беларусі стаў святочны канцэрт у Мінску 25 сакавіка. У дэ-факта апазіцыйным мерапрыемстве прынялі ўдзел і прадстаўнікі беларускіх канфесій, у тым ліку і БПЦ. Так, 25 сакавіка з трыбуны святочнага мітынгу выступілі: старшыня Сінадальнага інфармацыйнага аддзела БПЦ протаіерэй Сергій Лепін, ксёндз-канонік, пробашч каталіцкай парафіі Маці Божай Будслаўскай Францішак Рудзь, прэс-сакратар Беларускай грэка-каталіцкай царквы бацька Яўген Усошын і пастар царквы пяцідзясятнікаў «Ян Прадвеснік »Антоні Бокун. Фота з мерапрыемства публікаваў у сацсетках і рабін рэлігійнага аб’яднання абшчын прагрэсіўнага юдаізму Рыгор Абрамовіч.

Нягледзячы на ​​тое, што ўдзел святароў у мерапрыемствах насіў афіцыйны характар, суправаджаўся дазволамі з боку царкоўных уладаў і адсутнасцю крытыкі з боку свецкіх, шэраг духоўных асоб сутыкнуліся з ціскам з-за гэтага.

Так, некалькіх беларускіх каталіцкіх святароў выклікалі ў рэгіёнах на «прафілактычную гутарку» ў ідэалагічны аддзел за малітву за Беларусь 25 сакавіка. Разам з тым казаць пра мэтанакіраваны ціск з боку цэнтральных уладаў пакуль не даводзіцца, бо нельга выключаць, што ў дадзеных выпадках мела месца ініцыятыва мясцовых чыноўнікаў.

Тым не менш нельга выключаць, што «святарскі прызыў» 2018 года (гл. ніжэй) стаў свайго кшталту адказам уладаў на празмернае, на іх думку, уцягванне цэркваў у святкаванне 100-годдзя БНР.

А на ўдзельнічаючага ў мітынгу 25 сакавіка прэс-сакратара БПЦ айца Сергія Лепіна абрынулася ўжо траўля з боку прыхільнікаў «рускага свету», якія ў прамым сэнсе напалі на святара з заклікам яго адстаўкі за здраду «рускаму свету». Некаторыя з іх нават паскардзіліся патрыярху Маскоўскаму Кірылу на беларускамоўных праваслаўных святароў. Пра якую-небудзь рэакцыі на гэтыя звароты не паведамляецца, пры тым, што колькасць беларускамоўных набажэнстваў у БПЦ знаходзіцца на ўзроўні статыстычнай хібнасці.

Як адзначыў у эксклюзіўным інтэрв’ю Krynica.info ў адказ на крытыку сам Сергій Лепін, «рускі свет» — гэта не палітыка-адміністрацыйнае паняцце, а «духоўная, культурная спадчына Рускай Праваслаўнай Царквы, гістарычна ўзыходзячае да цуду Дняпроўскай Купелі, і пад патрыяршым амафорам аб’ядноўваючая ў сабе мноства народаў, у тым ліку і тых, што наогул не маюць ніякага дачынення да славянству і да Расійскай Федэрацыі». Пры гэтым ён паспрабаваў дыстанцаваць адзінства Беларускай і Рускай ПЦ ад адзінства Беларусі і Расіі.

Аднак сама БПЦ даволі цесна звязаная ідэалагічна з Расіяй. Тут і сустрэчы мітрапаліта Паўла з паслом Расіі, і пытанне насаджэння (па прыватнай ініцыятыве прыходаў) расійскіх цыбулін на беларускія цэрквы (гл. вышэй), і ўшанаванне ліквідатара Уніяцкай царквы Язэпа Сямашкі (гл. ніжэй) і расійскіх заваёўнікаў беларускіх зямель, і цесныя сувязі з прарасійскім казацтвам, і хросныя хады з мошчамі расійскіх святых.

Услед за Расіяй БПЦ прымеркавала Дзень праваслаўнага пісьменства да выхаду ў свет першай у Расіі датаванай кнігі — 14 сакавіка 1564 года пры тым, што першая беларуская кніга была надрукаваная амаль на паўстагоддзя раней — 6 жніўня 1517 года.

Асаблівага размаху ў першым паўгоддзі 2018 года набыло ўшанаванне памяці расійскай імператарскай сям’і ў 100-ю гадавіну яе расстрэлу. Так, у Мінску мітрапаліт Павел адкрыў выставу «Венцаносная сям’я. Шлях любові», а ў Магілёўскай епархіі стартаваў конкурс дзіцяча-юнацкай творчасці, прысвечаны падзеям 1918 года ў Расіі. У самім Магілёве прайшоў фестываль «Сямейныя традыцыі», прымеркаваны да 150-годдзя з дня нараджэння імператара Мікалая II і 100-годдзя пакутніцкага подзвігу царскай сям’і Раманавых. А ў Мінск быў прынесены каўчэг з правіцай святой прападобнамучаніцы Вялікай княгіні Марыі Фёдараўны.

З новай моцай паўстала моўнае пытанне ў гэтым годзе і ў Каталіцкім Касцёле, пасля таго, як польскі каталіцкі святар, адзін з лідараў няўрадавага польскага таварыства па сувязях з польскай дыяспарай за мяжой Wspólnota Polska Раман Дзванкоўскі падчас сустрэчы ў польскай школе Брэста заявіў, што хоць ніхто не ставіць пад сумнеў права беларусаў на ўдзел у Імшы па-беларуску, маштабы ўвядзення беларускай мовы ў жыцці Каталіцкага касцёла ў Беларусі і літургію нібыта непрапарцыйна вялікія ў параўнанні з адсоткам вернікаў беларускай нацыянальнасці. Гэта, паводле яго, аслабляе аўтарытэт Каталіцкай царквы ў вачах вернікаў-палякаў, якія, лічыць ён, складаюць большасць у каталіцкіх прыходах.

Праўда, далей абмеркавання гэтага пытання справа не пайшла. Больш за тое, каталіцкі святар Аляксандр Шэмет нават вымушаны быў адхрысціцца ад прыпісваемага яму капеланства ў незарэгістраваным Саюзе палякаў у Беларусі. Пры гэтым нельга выключаць, што зроблена гэта было ў сувязі з апазіцыйным характарам дзейнасці СПБ, які не прызнаюць беларускія ўлады.

Адукацыйнае нераўнапраўе

У 2018 годзе асаблівым чынам праявілася нераўнапраўе, якое існуе паміж духоўнымі і свецкімі адукацыйнымі ўстановамі. Так, яшчэ 25 красавіка ў ходзе пасяджэння пад кіраўніцтвам міністра адукацыі Ігара Карпенкі Каардынацыйнага савета па распрацоўцы і рэалізацыі сумесных праграм супрацоўніцтва паміж органамі дзяржкіравання і БПЦ у сферы адукацыі мітрапаліт Павел паказаў на прабел, звязаны з непрызнаннем дыпломаў духоўных навучальных устаноў, у выніку чаго іх выпускнікі не маюць роўных правоў з выпускнікамі свецкіх навучальных устаноў, што істотна абмяжоўвае магчымасці маладых людзей на працаўладкаванне і далейшую дзейнасць.

Замест вырашэння праблемы, праваслаўныя і каталіцкія цэрквы сутыкнуліся з сітуацыяй, якая атрымала ўмоўную назву «святарскі прызыў».

У Беларусі Праваслаўная і Каталіцкая цэрквы кожны год пасылаюць на зацвярджэнне прэзідэнту спісы тых, каму яны хацелі б даць адтэрміноўку ад праходжання тэрміновай ваеннай службы. Але ў гэтым годзе маладых святароў з семінарыстамі па невядомых прычынах пачалі масава прызываць у ваенкаматы. Гэта пры тым, што навучэнцы вышэйшых і сярэдне-спецыяльных навучальных устаноў у Беларусі атрымліваюць адтэрміноўку ад службы ў войску.

У выніку спатрэбіліся афіцыйныя і экстранныя зваротs да кіраўніка дзяржавы, збор подпісаў да Мінабароны, пакуль, нарэшце, семінарысты і маладыя святары не атрымалі адтэрміноўкі да лютага 2019 года. Як пазней стала вядома, зроблена гэта было ў самы апошні момант.

У гэтай сітуацыі беларускім цэрквам мог бы быць карысны, да прыкладу, досвед Украіны, дзе на заканадаўчым узроўні прапісана, што адтэрміноўкі ад войска распаўсюджваюцца і на семінарыстаў, і на маладых святароў на перыяд нясення святарскай службы. Ніякіх спісаў нікому не трэба адпраўляць. Не трэба арганізоўваць калектыўныя звароты або пісаць афіцыйныя лісты.

Што тычыцца прычыны «святарскага прызыву», то, на думку шэрагу аналітыкаў, падставай для яго мог стаць удзел прадстаўнікоў цэркваў у дэ-факта апазіцыйных мерапрыемствах да 100-годдзя БНР (гл. dышэй). А мэтай — паказаць магчымасць дзяржаўных уладаў уплываць на жыццядзейнасць цэркваў не толькі бюракратычнымі перашкодамі, але таксама рэзка і балюча.

Для таго, каб падобная сітуацыя не паўтаралася мітрапаліт Кандрусевіч спрабуе націснуць на пагрозы іміджавых выдаткаў Беларусі за мяжой. У БХД ж абяцаюць распачаць кампанію за тое, «каб роля Цэркваў у грамадстве стала большай, а свабода веравызнання ў Беларусі не парушалася». Ці спрацуюць гэтыя планы, пакажа час. Пакуль жа «дамоклаў меч» магчымага прызыву маладых святароў і семінарыстаў працягвае вісець над цэрквамі.

Між тым варта адзначыць, што Савет міністраў Беларусі сваёй пастановай ад 31 сакавіка №239 зацвердзіў палажэнне аб парадку вызначэння працаздольных грамадзян як не занятых у эканоміцы, стварэння і вядзення пераліку такіх асоб, уключаючы ўзаемадзеянне ў гэтых мэтах дзяржорганаў і арганізацый. Сярод тых, хто не з’яўляецца «дармаедам», згадваюцца святары, царкоўнаслужыцелі рэлігійнай арганізацыі любой канфесіі, члены манастыра, манаскай супольнасці; навучэнцы духоўных навучальных устаноў да заканчэння каляндарнага года, у якім былі спыненыя адукацыйныя адносіны.

Такая мера, безумоўна, з’яўляецца станоўчай. Хоць выклікае пытанне сам прымус асоб, якія не занятыя ў эканоміцы, да прымусовай працы.

Прывід экуменізму

У плане экуменічных і міжканфесійных адносін 2018 год пачаўся на мажорнай ноце. Ужо ў студзені па ініцыятыве Каталіцкага царквы ў Мінску, Магілёве, Гродне і Пінску прайшлі малітвы за адзінства хрысціянаў. Удзел у іх прынялі паўсюдна прадстаўнікі рыма- і грэка-каталікоў, праваслаўных, а таксама лютэран (у Мінску і Гродна), прэсвітэрыянаў (у Магілёве), баптыстаў (у Мінску) і хрысціян поўнага Евангелля (у Гродне).

Падчас малітвы было заяўлена і аб стварэнні Міжканфесійнай перакладчыцкай камісіі пры Біблейскім таварыстве ў Беларусі. У яе склад плануецца ўключыць прадстаўнікоў Каталіцкай (рыма- і грэка-каталікі), Праваслаўнай і Пратэстанцкіх (адвентысты, баптысты і пяцідзесятнікі) цэркваў. Праўда, на момант з’яўлення інфармацыі, увайсці ў камісію пагадзіліся толькі баптысты і каталікі.

Крыху раней праваслаўныя святары прынялі віфлеемскі агонь ад каталіцкіх скаўтаў. Таксама прайшоў шэраг тэматычных канферэнцый з удзелам прадстаўнікоў шэрагу канфесій: аб міры, аб устойлівым развіцці, аб перакладзе Бібліі і іншыя. Таксама кіраўнікі беларускіх канфесій разам прысутнічалі падчас шэрагу пратакольных мерапрыемстваў, як, напрыклад, у Хатыні ці Трасцянцы.

Аднак у цэлым экуменічны рух у Беларусі па-ранейшаму развіты слаба. У асноўным ён прадстаўлены шэрагам нізавых ініцыятываў. Так, у Гомелі быў паказаны калядны мюзікл, падрыхтаваны сумесна прыхаджанамі праваслаўнага і каталіцкага храмаў. А то і наогул прыватных, як, напрыклад, міжхрысціянскі музычны фэст «Бог жыве», выданне часопіса «Збожжа», фестываль «Памежжа» ці ўжо згаданая дзейнасць БХД.

Між тым часцяком у публікацыях і выступах «для сваіх» беларускія канфесіі далёкія ад міжканфесійнага супрацоўніцтва. Асабліва ярка гэта выявілася ў рэпліцы мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага Паўла пра тое, што ў праваслаўных і уніятаў (дэ-факта каталікоў усходняга абраду) розны Бог. «Яны да нашага агульнага Творцы і Госпада ніякага дачынення не маюць», — заявіў ён.

І гэта, пры гэтым, што ў яго ж словах, зачытаных падчас згаданай вышэй малітвы за адзінства хрысціян, гаварылася пра важнасць ўсіх хрысціянаў аб’яднаць свае намаганні, каб «захаваць хрысціянскую веру».

Усё гэта выклікала бурленне сярод беларускіх вернікаў: як рыма- і грэка-каталікоў, так і праваслаўных. У Каталіцкай царкве ў адказ падкрэслілі, што заява мітрапаліта Паўла на адносіны з праваслаўнымі не паўплывае і што «ў каталікоў з праваслаўнымі адзін Бог».

Прэс-сакратар БПЦ протаіерэй Сергій Лепін паспрабаваў змякчыць выказванне мітрапаліта, назваўшы яго метафарычным і адзначыўшы, што гаворка ў ім ішла не пра ўніятаў як канфесію, а пра «дух уніятызму». Аднак пытанне ўжо дайшло да Масквы, дзе адзін з былых спікераў Маскоўскага патрыярхату Усевалад Чаплін выступіў супраць спробаў «адрэтушаваць» словы мітрапаліта, бо, паводле яго, каталіцкія «ерэсіярхі» страцілі «сувязь з Хрыстом».

А расійскі багаслоў Андрэй Кураеў расцаніў скандальнае выказванне як спробу падарваць Беларусь.

Вядома, словы мітрапаліта Паўла можна разглядаць метафарычна ці лічыць звычайнай агаворкай. Але нельга адмаўляць таго факту, што яны знаходзяцца ў поўнай згодзе з «антыўніяцкай» дзейнасцю Беларускай праваслаўнай царквы апошніх гадоў. Так, 2018 год у БПЦ быў абвешчаны менавіта годам мітрапаліта Язэпа Сямашкі, пры якім ў 1839 годзе і адбылася ліквідацыя Уніяцкай царквы на тэрыторыі Беларусі, якая на той момант уваходзіла ў склад Расійскай імперыі, і яе зліццё з Праваслаўнай.

У памяць пра тыя падзеі быў усталяваны і асвечаны крыж у Баранавіцкім раёне, праходзяць розныя канферэнцыі, інтэлектуальныя турніры, аб мітрапаліце ​​Сямашку на ўсю моц распавядаюць парафіянам і навучэнцам, здымаюць фільмы. Ды і сам мітрапаліт Павел называе ліквідацыю цэлай канфесіі і перавод 1,5 млн чалавек у праваслаўе тым, што спрыяла “духоўнаму яднанню беларускага народа, умацаванню міжканфесійнага міру на нашай шматпакутнай зямлі”.

«Вызначылася» ў пытанні міжканфесійнага дыялогу ў першае паўгоддзе і Гарадзенская каталіцкая дыяцэзія, курыя якой у сваім звароце заявіла пра тое, што дзейнасць старакаталіцкага святара з Ліды супярэчыць вучэнню Каталіцкага царквы, ён не з’яўляецца святаром рымска-каталіцкага абраду, а яго статус як святара да канца не зразумелы. Такія выразы былі выкарыстаныя, нягледзячы на ​​тое, што ён не належыць да Каталіцкай царквы, а з’яўляецца прадстаўніком самастойнай канфесіі.

Заключэнне

Такім чынам, як можна бачыць, у першым паўгоддзі 2018 года канфесійная сітуацыя ў Беларусі заставалася стабільнай.

Па-ранейшаму не вырашаецца праблема рэлігійнай дзейнасці ў Беларусі замежных святароў, якія працягваюць сутыкацца з забаронамі на рэлігійную дзейнасць у краіне. Так і не вырашана пытанне атрымання замежнай дапамогі і цяжкасці ў арганізацыі дабрачыннай працы, захоўваюцца складанасці атрымання дазволаў на будаўніцтва новых храмаў і вяртанне старых, публічнага (па-за храмаў) вызнання сваёй веры шараговымі вернікамі па ўласнай ініцыятыве.

Навучэнцы і выпускнікі царкоўных устаноў адукацыі працягваюць сутыкацца з рознага кшталту дыскрымінацыяй у параўнанні з іх калегамі са свецкіх ВНУ. Паўстаў і шэраг новых перапон (распрацоўка без уліку меркавання цэркваў законапраекта аб супрацьдзеянні хатняму гвалту і «святарскі прызыў»).

Каталіцкая царква да гэтага часу не можа дамагчыся магчымасці пастырскай апекі ў школах і ВНУ, турмах, арміі. Звязана гэта ў тым ліку і з адсутнасцю канкардату паміж Ватыканам і Беларуссю, як і любога іншага рэгулюючага гэтыя пытанні пагаднення.

У саміх канфесіях, нягледзячы на ​​розныя выбарныя мерапрыемствы і кадравыя перастаноўкі, істотных зменаў не адбылося. Не праявілі цэрквы і імкнення да сумеснага вырашэння праблемных пытанняў.

Пры гэтым яны адгукнуліся на грамадскі запыт з боку нацыянальна-арыентаванай часткі беларускага грамадства, у тым ліку, прыняўшы ўдзел у святкаванні 100-годдзя БНР.

Аднак у адказ на гэта рушылі ўслед рэпрэсіі, у тым ліку з боку рэгіянальных ідэолагаў. Верагодна, з гэтым можа быць звязаны і «святарскі прызыў», які мог паказаць царкоўным арганізацыям, за якія «буйкі» ім не варта заплываць у іх дзейнасці. Падобнай логікай ўлады могуць кіравацца і забараняючы вулічныя пропаведзі прыватным асобам і дазваляючы іх рэлігійным арганізацыям.

Што тычыцца міжканфесійнага дыялогу, дык ён у Беларусі па-ранейшаму развіты слаба і праводзіцца фармальна. Галоўныя яго рухавікі — ініцыятыва знізу.

Максім Гацак

 

Шаноўныя чытачы! Krynica.info з’яўляецца валанцёрскім праектам. Нашы журналісты не атрымліваюць заробкаў. Разам з тым праца сайту патрабуе розных выдаткаў: аплата дамену, хостынгу, тэлефонных званкоў і іншага. Таму будзем радыя, калі Вы знойдзеце магчымасць ахвяраваць сродкі на дзейнасць хрысціянскага інфармацыйнага парталу. Пералічыць сродкі можна на тэлефонны нумар МТС: +37529 566 45 53. Па магчымых пытаннях звяртайцеся на krynica.editor@gmail.com




Блогі