Ізноў пра ўладу і ад каго яна

“Кожная душа няхай падпарадкоўваецца вышэйшым уладам, бо няма ўлады не ад Бога; а існуючыя ўлады Богам устаноўлены. Бо хто працівіцца ўладзе, той супрацьстаіць Божаму ўстанаўленню; а хто супрацьстаіць, той сам на сябе накліча асуджэнне. Таму што начальнікі страiныя не для добрых спраў, а для злых. Хочаш не баяцца ўлады? Рабі дабро, і будзеш мець пахвалу ад яе; бо яна — слуга Божы, табе на дабро. Калі ж будзеш рабіць зло, то бойся, бо яна не дарэмна носіць меч: яна — слуга Божы, які помсціць і карае таго, хто робіць зло. Так што трэба падпарадкоўвацца не толькі з-за страху пакарання, але і па сумленню. Дзеля таго вы і падаткі плаціце; бо начальнікі — служыцелі Божыя, якія іменна гэтым пастаянна займаюцца. Дык вось, аддавайце кожнаму належнае: каму падатак — падатак; каму пошліну — пошліну; каму страх — страх; каму пашану — пашану. Нікому нічым не будзьце ў даўгу, акрамя доўгу ўзаемнай любові; бо хто любіць іншага, той выканаў закон. Таму што запаведзі: “не пралюбадзейнічай”, “не забівай”, “не крадзі”, “не сведчы лжыва”, “не пажадай чужога” і любая іншая — усе яны заключаюцца ў гэтым выслоўі: “узлюбі бліжняга твайго, як самога сябе”. Любоў не чыніць бліжняму зла; так што любоў ёсць выкананне закону”.

Сябры, у тлумачэнні гэтага фрагмента (Рым.13: 1-10 ) ужо хто толькі не практыкаваўся (і гэта добра: мне падабаецца, калі людзі спрачаюцца аб Пісанні). Сёння я таксама хачу — зрабіць адну простую заўвагу пра акалічнасць, якую многія выпускаюць у сваёй экзэгезе. Гэтая акалічнасць датычыцца ісагогікі тэксту: высвятлення культурна-гістарычнага кантэксту яго з’яўлення. І на самай справе, з чаго гэта раптам апостал Павел, ужо “атрымаў” ад рымскай улады і ў будучыні будзе забітым ёю, раптам ні з таго ні гэтага заступаецца за рымскую ўладу?

Справа ў тым, што сярод іўдзеяў таго часу былі вельмі супярэчлівыя адносіны да негабрэйскай ўлады над габрэямі.

Усе іўдзеі лічылі сапраўдным Уладыкам Сусвету толькі Бога. У свята Рош-аШана габрэі асаблівым чынам услаўляюць Царскую годнасць Усявышняга, чыімі падданымі яны сябе лічаць і на чый суд цалкам сябе аддаюць.

Але габрэі прызнавалі яшчэ і тую ўладу, якая «біблейскім чынам» адбывалася ад Бога: улада ізраільскага цара і ўлада санхедрына. У сваіх марах габрэі бачылі сябе непадсуднымі для гояў, і нават дзе-нідзе, калі-нікалі, у нечым дамагаліся для сябе гэтай непадсуднасці, але … звычайна рэальнасць для іўдзеяў абарочвалася іншым бокам …

Асобная тэма ў іўдзейскай палеміцы — стаўленне да ўлады не пабожнага іўдзейскага цара, які фармальна мае права на трон Давіда. Праведных цароў было менш, чым несправядлівых. Іўдзейскі цар, які замест таго, каб прадстаўляць сабою Веліч Бога, які падараваў Тору Ізраілю, сам адыходзіў ад Торы, лічыўся вялікім пакараннем для народа Божага і ў пэўным сэнсе з’яўляўся чымсьці больш ганебным, чым улада іншапляменца.

Некаторыя з зілотаў адмаўлялі ў падпарадкаванні такой уладзе і не лічылі яе ўладай наогул. Іншае ім бачылася супярэчлівым: паколькі аўтарытэт цара цалкам заснаваны на Торы, то той манарх, які топча Тору, пазбаўляецца і пераваг, забяспечаных яму Торай. Зразумела, у такіх аб прызнанні рымскай улады — улады акупанта — у якасці законнай улады гаворкі быць не магло. Большасць проста моўчкі сціскала зубы і працягвала маліцца аб збавенні Ізраіля, ставячыся да варожай ўлады як абцяжваючых абставінах жыцця, браць пад увагу якія прымушалі толькі інтарэсы суполкі ці меркаванні асабістай бяспекі. Але некаторыя з самых непрымірымых станавіліся на шлях сабатажу і ўзброенага супраціву: партызанска-тэрарыстычнай барацьбы або адкрытых паўстанняў. Рабіць адваротнае патрабаванням няправеднай уладзе бачылася такімі ледзь не запаведдзю.

Сёння мы спрачаемся, ці можа беларускі патрыёт мець карту паляка ці расійскі пашпарт, але і ў апісаныя часы наяўнасць рымскага грамадзянства ў апостала Паўла магла выклікаць некаторыя здзіўлення ў раўніўцаў Боскіх Абяцанняў — нават у тых, хто бачыў іх рэалізацыю ў Ісусе Хрысце, жывучы ў самым логаве ворага, у Рыме.

Нягледзячы на ​​тое, што нянавісць да акупантаў выхоўвалася паўсюдна, а здольнасць паказаць голую задніцу ў след з’язджаючаму рымскаму аўтазаку лічылася хуцпай, талмудзісты, якія з’яўляюцца спадкаемцамі евангельскіх фарысэяў, думалі больш глабальна: наяўнасць нават няправеднай улады лепш, чым поўная адсутнасць ўлады ўвогуле.

У Піркей Авот (адзін з трактатаў Мішны, які змяшчае ў сабе выслоўі Танаеў — габрэйскіх старцаў, якія жылі паміж III стагоддзем да н.э. і III стагоддзем н.э.): «Маліся пра дабрабыт вярхоўнай улады; бо калі б не страх перад ёй, людзі елі б адзін аднаго жыўцом». Гэта лічыцца дакладным як для перыяду праўлення габрэйскіх пабожных цароў, так і не пабожных, не габрэйскіх і нават для эры галута (рассейвання). Маараль з Прагі (1512-1609) так тлумачыць гэтую ідэю: чалавек у Раі быў прызваны да панавання над светам, але, апынуўшыся па-за Раем, для чалавека паняцце «свет» і «панаванне» пашкодзілася. Чалавечае імкненне да ўлады і панавання стала матываваным не любоўю да запаведзі, а заняпалым эгаізмам, які ў сваю чаргу ўзнікае з таго, што чалавек, у адрозненне ад іншых жывёл, быў першапачаткова створаны не парай, а адзінотай. Дынаміка райскіх умоў, у якіх з’яўленне Евы становіцца непазбежным, нібы схлопваецца ў адваротным кірунку, вяртаючы чалавека да адзіноты, як нечаму пераважнаму. Эгаісту аднаму добра. Як катэгорыя панавання ў Раі была абмежаваная канцэптуалізацыяй Рая, так і цяпер дзяржава неабходна менавіта для таго, каб стрымліваць невынішчальнае імкненне чалавека панаваць над іншымі людзьмі — вызначаць уладу і панаванне ў цяперашніх умовах. Параўнайце гэта з «І цяпер тое, што стры́млівае» у 2 Фес.2: 6.

Талмудысцкі юдаізм, калі гаворка не ішла пра Тору, сыходзіў ад ідэі прамога супраціву «няправільнай» уладзе, мяркуючы, што цяпер аднаўленне Ізраіля — справа Бога, а не людзей. Сярод ультраартадоксаў і сёння моцнае непрыманне таго Ізраіля, які з’явіўся дзякуючы людзям: спачатку Машыах, а потым Ізраіль, і ніяк не наадварот. ААН і іншыя некашэрныя зборышча тут нічым дапамагчы не могуць. Але пад любой уладай, няхай гэта будзе Рымская, Савецкая або яшчэ якая, такія габрэі імкнуліся выконваць мясцовыя законы, па магчымасці прама цi ўскосна ўплывалі на кіраўнікоў утрыманнем іх ад няправедных дзеянняў. Падставай для такіх адносін былі словы Госпада, агучаныя прарокам Іераміеяй: «Турбуйцеся пра дабрабыт горада, у які Я перасяліў вас, і маліцеся за яго Госпаду; бо пры дабрабыце яго і вам будзе свет (Іер.29: 7). Рашы (1040 -1105) нават прыводзіць мідраш, у якім сказана, што Бог наказваў Майсею і Аарону паважліва ставіцца да фараона, і гэта не адзінае месца, дзе гэты аўтар кажа пра паважлівае стаўленні да «ўсёй улады», калі вярнуцца да тэрміналогіі ап. Паўла.

Талмудызм выхоўваў паважлівае стаўленне да ўлады, нават калі яна ўціскала габрэяў, і асабліва — у тых выпадках, калі яна, наадварот, не перашкаджае вывучэнню Торы. Габрэі робяць стаўку на тое, што іх узровень дабрабыту залежыць ад аналагічнага паказчыка народа, сярод якога яны «рассеяны».

У Талмудзе (Брахот 58а) сказана: той, хто ўбачыць габрэйскага цара, павінен вымавіць дабраславенне: “Дабраслаўлёны Ты … Бог …Які падзяліўся сваёй славай з богабаязненымі». А калі чалавек бачыць кіраўніка гояў, ён павінен вымавіць дабраславенне: “Дабраслаўлёны Усявышні, які даў ад Сваёй славы людзям».

Ведаю, вам будзе цікава, але рабі Радваз (1480 – 1574), лічыць, што не ўсіх негабрэйскіх уладароў можна вітаць гэтым царскім благаслаўленнем, а толькі тых, хто мае наступныя асаблівасці: ён паважаны і ўшанаваны, як цар; ён судзіць і выносіць смяротныя прысуды; ён з’яўляецца апошняй інстанцыяй, яго словы і ўказы не абмяркоўваюцца і не аспрэчваюцца. Я ведаю асабіста аднаго рабіна, які валідызуе ўладу ў нашай краіне наяўнасцю ў нас смяротнай кары, але не ведаю, з спасылкамі ці на Радваза, ці не.

Рабі Каф аХаім (1867-1939) вучыць, што кожны габрэй, згледзеўшы негабрэйскіх кіраўніка, павінен вымавіць азначанае дабраславенне і тут жа памаліцца аб тым, каб быць вартымі ўбачыць і яўрэйскага Машыаха і вымавіць адпаведнае дабраславенне, якое у іўдзеяў таксама прыгатавана для дадзенага моманту. Г.зн., любы кіраўнік — напамін пра Машыаха.

 

Тэма вельмі цікавая, яе можна было б працягнуць, але ўсяго прыведзенага нам дастаткова для таго, каб зразумець матывы апостала Паўла. Зразумела, мы не можам сучасны талмудызм цалкам атаясамліваць з фарысействам эпохі апостала Паўла, але, даследуючы паслядоўнасць развіцця талмудысцкай логікі ў адваротным кірунку, звернутым да часу апосталаў, мы можам з неабходнымі дапушчэннямі і агаворкамі рэканструяваць матывы Паўла — былога Саўла, фарысея і сына фарысея ( Дзеян.23: 6), ужо цалкам які вырашыў для сябе праблему Выратавання Ізраіля. Павел дыстанцуецца ад тых, хто спрабаваў выкарыстоўваць імя Ісуса як для пропаведзі «анархізму» (тыпу, “мой цар — Хрыстос, ідзіце ўсе лесам”), так і для мабілізацыі габрэйскіх паўстанцкіх настрояў. Ну, не рэвалюцыянер ён, прабачце яго.

Магчыма гэта здалося камусьці існым кашмарам, але пасланне апостала ў Рым, як і ўсе іншыя яго паслання куды б там ні было, былі напісаныя не на габрэйскай …

Лепін 1

а. Сяргей Лепін

Шаноўныя чытачы! Krynica.info з’яўляецца валанцёрскім праектам. Нашы журналісты не атрымліваюць заробкаў. Разам з тым праца сайту патрабуе розных выдаткаў: аплата дамену, хостынгу, тэлефонных званкоў і іншага. Таму будзем радыя, калі Вы знойдзеце магчымасць ахвяраваць сродкі на дзейнасць хрысціянскага інфармацыйнага парталу. Пералічыць сродкі можна на тэлефонны нумар Velcom: +375 29 6011791. Па магчымых пытаннях звяртайцеся на krynica.editor@gmail.com




Блогі