Біць або не біць, вось у чым пытанне … (Біблейскія і небіблейскія метады выхавання)

две девочкиСіндром дрэннай маці

Да нараджэння дзяцей лічыла сябе нядрэнным чалавекам: стрыманым і ўраўнаважаным. На паверку аказалася я нават вельмі так сабе. Маленькія «зоркі» павярнулі «поўню» іншым бокам і высветлілася што яна нецярплівая, нервовая, злосная, яе лёгка вывесці з сябе і цяжка «ўвесці» назад. Кожную раніцу я абяцаю сабе захоўваць спакой і не паддавацца на правакацыі: выхоўваць, не зрываючыся на крык, і караць, не апускаючыся да эмоцый. Звычайна трымаюся да абеду. А потым …
– Мам дай мне талерку з мішкам … Не, не з гэтым мішкам.
– Я таксама хачу гэтую талерку!
– А я першая яе папрасіла ў мамы!
– Гэта мне яе бабуля падарыла а ў цябе з рыбкамі …
– А мне яна не падабаецца. Малодшым трэба саступаць зразумела? Мама скажы ёй …
– Мама ёй скажы … Гэта мая талерка. Гэта мне яе бабуля падарыла. Я заўсёды саступаю. Чаму я павінна заўсёды саступаць?
– Таму што ты – мая старэйшая сястра, ты разумнейшая …
– А я не хачу табе саступаць! І не буду з табой сябраваць!
– Мама яна сказала, што не будзе са мной сябраваць скажы, што так кажуць толькі дрэнныя дзяўчынкі. Ты – дрэнная дзяўчынка! Табе ясна?
– Сама дрэнная. Не абзывайся! Мама яна абзываецца.
– Яна першая пачала …
Думаеце такі дыялог здараецца раз на дзень? А кожную гадзіну не жадаеце? «Хто першы будзе мыць рукі?» «Каму дастанецца лялька?» «Чые мульцікі паглядзім спачатку?» «У чыю гульню пагуляем?» «Каму першаму пачытаем?» – Падставы матэрыялізуюцца літаральна з паветра. Разборкі адбываюцца ў лепшых жанрах акцёрскага майстэрства са слязамі соплямі і скаргамі: «яна мяне ўкусіла», «яна абзываецца», «яна паказвае язык» і гэтак далей. І гэта ў мяне іх толькі двое …
– Мам яна не дае мне зайчыка. Я таксама хачу з ім гуляць.
– Ты ж ведаеш трэба дамовіцца па-добраму: «Аленка давай гуляць па чарзе. Спачатку ты потым я. Калі ласка!» Толькі скажы без раздражнення, спакойна.
Дзіця ў дакладнасці выконвае інструкцыю і нават злёгку імправізуе ў канцы:
– … Калі ласка! Бо мы з табой сястрычкі!
На што тая лісліва і ласкава адказвае:
– Не, дзякуй …
Цяжэй за ўсё калі дзеці хварэюць ці на вакацыях, або па нейкай іншай прычыне сядзяць дома. І ты, адпаведна, з імі … Спрабуеш рабіць нейкія справы ў перапынках паміж разборамі іх разборак. Увечары з працы прыходзіць тата і раніць пытаннем: «Чаго ты ўвесь час на іх крычыш?» Найбольш крыўдна, што ён мае рацыю. Пакуль усе былі дома «не ўсе дома» ужо ў цябе … Нервы разгойданыя і ты гатовая расплакацца роўма ад таго што ўсё не так, як бы табе хацелася: муж прыйшоў з працы, на парозе прыгожая ўсмешлівая жонка, на падлозе бясшумна гуляюць дзеці, вячэра дыміцца на пліце … Вядома часам зоркі сыходзяцца і сямейная ідылія здараецца і ў вас – дзеці паслухмяныя, дзень па цыкле спрыяльны ці ты проста … выспалася. Але ці часта гэта бывае?
– Так мілы … Мяне сёння давялі. Ты тут пабудзь з імі а я пакуль у ванну схаджу.
Праз 15 хвілін не столькі гігіенічнай, колькі тэрапеўтычнай працэдуры даносіцца крык мужа … Значыць у яго цярпення яшчэ менш.
– Не ўяўляю як ты з імі цэлы дзень ?!  Лепш я буду на працу хадзіць …
Думка пра тое, што ты не адна такая, вядома грэе душу, а яшчэ назіранні за іншымі матулямі, на фоне якіх ты проста само цярпенне, але праблемы гэта не вырашае. Вось селі мы  неяк з мужам і моцна задумаліся: як выхоўваць дзяцей, не губляючы самавалодання? Бо мы водзім іх у царкву кожную нядзелю, расказваем пра грэх і святасць, вучым маліцца, чытаем Біблію і заклікаем выконваць тое, што там напісана. А які прыклад паказваем? «Усякае раздражненьне і лютасьць, і гнеў, і крык, і ліхаслоўе з усякаю злосьцю хай будуць выдалены з вас …» (Эфэс. 04:31).

папаоретЗлачынства і пакаранне

«Хто шкадуе дубца свайго той ненавідзіць сына; а хто любіць той змалку карае яго» (Пртч. 13: 24). «Глупства прывязалася да сэрца юнака, але дубец выхавання адвядзе яе ад яго» (Пртч. 22: 15). «Дубец і засцярога даюць мудрасць але юнак, пакінуты ў заняхайванні робіць сорам маці сваёй» (Пртч. 29:15).
Доўгі час лічыла гэтыя вершы метафарай. Ну таму што літаральна яны гучаць даволі жорстка і проста-такі скажам ідуць насуперак з сучаснымі тэндэнцыямі выхавання. З дзяцінства я была перакананая, што біць дзяцей – жорстка і вельмі непедагагічна. Лічыла што так робяць неразумныя і абмежаваныя бацькі са слаба развітым уяўленнем – раз яны не ў стане вынайсці іншы адэкватны спосаб пакарання апроч фізічнай расправы. Сама я вырасла ў даволі дэмакратычнай сям’і і за сваё свядомае жыццё «атрымлівала» толькі двойчы. Праўды дзеля трэба заўважыць, што я была даволі паслухмяным дзіцем і асаблівых праблем са мной не ўзнікала. Так што падзея гэта было такой выключнай, што я да гэтага часу выразна памятаю за што і пры якіх абставінах бацькі пайшлі на крайнія меры. Першы раз калі мне было каля шасці я не папярэдзіўшы маму адправілася з суседскай дзяўчынкай за яе брацікам у садок. Па дарозе мы дзесьці загулялі. Сцямнела. А калі вярнуліся, мяне чакала да смерці напалоханая мама, якая да таго моманту як належыць абабегала ўсе двары, абтэлефанавала бальніцы і моргі. Зараз званок па мабільным тэлефоне вырашыў бы праблему і захаваў бы мамчыны нервы. А тады … часы былі іншыя.
Другі раз ГЭТА здарылася, калі я зладзіла істэрыку на подступах да садку, каб не ісці ў яго. Сад я ненавідзела лютай нянавісцю. Аднойчы, калі мяне ў чарговы раз здавалі ў казённыя сцены, адчай мой было такі вялікі, што я не вытрымала і заплакала. Мамчына сэрца здрыганулася, яна ўзяла мяне за руку і павяла з сабой на працу. Натуральна я здагадалася, як гэта працуе, і на наступны дзень прыгатавала слёзы загадзя, ледзь садок з’явіўся на гарызонце. Маме давялося зноў браць мяне на працу, але папярэдне яна пакарала мяне рамянём, каб непанадна было. Той «рэмень» я мужна перанесла і вырашыла пра сябе, што дзеля добрай справы – пропуску садка – можна і пацярпець. На трэці дзень я паўтарыла канцэрт каля брамкі саду. Але выхавальнікі ўгаварылі маму пакінуць мяне. Памятаю, як трымаючыся за краты агароджы, глядзела на яе постаць, што аддалялася,  памятаю пачуццё пакінутасці і ці ледзь не здрады. Дарэчы мае дзіцячыя ўспаміны доўга не давалі мне вырашыцца аддаць у сад сваіх дзяцей. Старэйшая пайшла ўжо пасля 5-ці, а малодшая на год раней. На шчасце для мяне абедзве яны ўспрынялі сад нармальна.

крикуляПуга, а не пернік

Рэмень … Нават калі нарадзілася наша першая дачка я працягвала стаяць на пазіцыях: «скажы “не” фiзiчнаму ўздзеянню». Муж спрачаўся са мной, цытаваў тыя самыя месцы Святога Пісання, але я казала, што ёсць іншыя не менш эфектыўныя метады пакарання: пазбаўленне, напрыклад, або пераключэнне ўвагі ці … невялікі падман (калі ён у выхаваўчых мэтах і невялікі – гэта ж не грэх або вельмі маленькі грэх – казала я). Усё змянілася, калі дачцэ споўнілася гады два. Капрызы сталі насіць маніпуляцыйныя характар, а дзіця дэманстравала разуменне глыбінь бацькоўскай псіхалогіі і паспяхова карысталася гэтымі «глыбінямі» для дасягнення сваіх мэтаў. Тады метад «пераключэння ўвагі» проста перастаў працаваць, таму што дзіця стала разумець і запамінаць, чаго яму трэба дамагчыся і бачыць хітрыкі бацькоў, якія імкнуцца збіць яго з мэты. Не, часам яна вядома нам саступала, але толькі калі кампраміс быў выгадны ёй. Караць «пазбаўленнем» было без толку. “Не ўключыш мульцікі? Добра … Я перавярну увесь пакой і ня дам табе прыгатаваць вячэру. Так што каго з нас дваіх ты пакарала – яшчэ пытанне…» У кутку яна не стаяла ў прынцыпе. Проста выходзіла з яго. Перакананні і ўгаворы спрацоўвалі прыкладна ў 30 адсотках канфліктных сітуацый. І тады ў жыцці нашага дзіцяці з’явіўся ЁН -рэмень. Зразумела, што адразу за яго ніхто не хапаўся. Але як апошні аргумент – ён працаваў. І да майго здзіўлення працаваў нядрэнна. Больш за тое, я неаднаразова заўважала, што пасля заслужанага пакарання дзіця ўлагоджвалася, настрой падымаўся, і яно станавілася падазрона вясёлым, пакуль я яшчэ доўгі час адыходзіла, мучачыся пачуццём віны. Аказваецца, гэтаму феномену ёсць тлумачэнне. Псіхолагі кажуць, што дзіця мае патрэбу ў адэкватным пакаранні, інакш яно адчувае страх і адчувае сябе неабароненым. Прасцей кажучы, калі маляня свядома паводзіць сябе дрэнна капрызіць і не атрымлівае заслужанага пакарання ён робіць выснову: зло ў гэтым свеце не караюць, а значыць я безабаронны перад яго тварам.

другнадругаорутБацькоў у «накаўт»

Калі нарадзілася другая дачка, патрэба ў дысцыпліне вырасла ў разы, а часу на педагагічную вынаходлівасць бракавала. Часу і сіл. Сэнс тут такі: калі ты хочаш нешта паспяваць з двума маленькімі дзецьмі, табе крытычна неабходна, каб яны слухаліся. Інакш элементарныя зборы на вуліцу буду доўжыцца гадзінамі. Спачатку ты пераконваеш надзець калготочкі, потым бегаеш за імі па кватэры з кофтачкай, потым скандал з-за шапачкі якая нібыта цісне хоць пад завязкамі свабодна праходзіць твая далонь, потым трэба злавіць дзіця ў камбінезон, трапіць ім у боты і куртку; потым зняць камбінезон боты куртку, таму што захацелі пісаць, потым схадзіць на кухню прынесці, папіць таму што яму ўжо горача … і гэтак далей. А збірацца трэба не толькі на вуліцу – у паліклініку, у школу ранняга развіцця і двойчы ў тыдзень на танцы. Да таго ж на табе крама, ўборка  і далей па спісе. Лёгка выдумляць выхаваўчыя штукі, калі дзіця адно, калі ж іх больш – гэта пытанне выжывання: ці яны цябе, ці ты іх …

Не ў брыво, а ў вока

неслышитНе зразумейце няправільна, я далёкая ад ідэі ледзь што хапацца за рэмень. Безумоўна спачатку трэба прасіць, тлумачыць, пераконваць. Некаторым дзецям дастаткова і строгага погляду. Але калі погляды, размовы і «куты» не спрацавалі, а дзіця здзейсніўла годную пакарання правіну, фізічнае ўздзеянне дапушчальна. Дазволю сабе яшчэ раз працытаваць: «Хто шкадуе дубца свайго, той ненавідзіць сына; а хто любіць, той змалку карае яго »(Пртч. 13: 24). Мая бабуля, якая лічыць сябе каталічкай, у такіх выпадках кажа, што Біблія безнадзейна састарэла і яе пара перапісаць.

У Святым Пісанні ёсць алегарычныя кнігі. Але Выслоўі Саламонавы да іх не адносяцца. Гэта па сваёй сутнасці абсалютна практычнае пасланне і разумець яго варта літаральна. Чаму ў Божым Слове няма ні слова пра тактыку «пераключэння ўвагі» ці пра хлусню ў выхаваўчых мэтах? Хто з нас не казаў дзіцяці, што ў супе няма морквы якую ён не любіць, а «гэта оранжевенькое плавае» новы гатунак цыбулі ну ці што-небудзь у гэтым родзе? Засьцярога і настаўленьне (тое самае што ў свеце называецца «чытаннем мараль») і выхаванне … Ні слова пра невялікія хітрыкі і маленькія хітрасці, на якіх трымаюцца сучасныя тэорыі выхавання. Няўжо карыстацца імі нельга? Вырашаць вам. Для мяне адказ на гэтае пытанне знаходзіцца тут: «… а хай будзе слова ваша: так-так; альбо: не-не; а што звыш таго – тое ад злога … »(Мтф.5: 37).

А як паступае з намі Нябесны Айцец? «Гасподзь каго любіць таго і карае; б’е кожнага сына, якога прымае» (Гбр. 12: 6). Але з асабістага вопыту ўсе хрысціяне ведаюць, што нябесныя падпатыльнікі бываюць не адразу. Бог церпіць доўга, пакрываючы і ведучы з любоўю. Хоць у выпадку неабходнасці можа прымяніць і фізічнае ўздзеянне «… бо хто пакутуе целам, той перастае грашыць …» (1 П. 4: 1).

Ювенальная юстыцыя і тэорыя здаровага эгаізму спарадзілі пакаленне людзей, якія ўмеюць браць ад жыцця ўсё, “не прагінаючыся пад зменлівы свет …». Самадастатковыя, самалюбныя, амбіцыйныя – такі сацыяльны заказ. Ён спараджае тэорыі і падыходы да выхавання. Мы ж, бацькі-хрысціяне, ставім сабе іншыя мэты: навучыць дзіця цярпенню, дараваньню, міласэрнасці, а галоўнае – паслушэнству Божай волі. Навучыць яго змагацца з уласнай пажадлівасьцю, што проста немагчыма без унутранай дысцыпліны, якая закладваецца ў дзяцінстве. Дзіця не заўсёды ў стане зразумець прычыну нашай забароны, але яно павінна навучыцца прымаць бацькоўскую волю як лепшае для свайго жыцця, каб потым сапраўды гэтак жа прымаць волю Нябеснага Айца, верачы што запаведзь Яго служыць на добрае. Непаслухмяныя дзеці як правіла становяцца непаслухмянымі хрысціянамі.
Не думаю, што Бог чакае ад нас ідэальнага «бацькоўства». Бо калі б мы былі здольныя на нешта ідэальнае, нам не спатрэбілася б ахвяра Хрыста. Але Ён дакладна чакае шчырасці і пакаяння. Пакаянне – ключ да поспеху ў выхаванні дзяцей. Памылкі дапускаюць ўсе, але не ва ўсіх хапае духу іх прызнаць і выправіць.

обнимашки«Сын памылак цяжкіх …»

Выдаўся цяжкі дзень. Зноў сарвалася на дзяцей. Па справе, але ўсё ж … Прыкрасць пачуццё віны крыўда … А наперадзе вячэрняя малітва разам з імі. Што сказаць калі на сэрцы такое?
– Божа! Дзякую Табе за маіх дачок – Палінку і Алёнку. Дзякуй, што даверыў мне іх выхаванне, хоць я гэтага і я не варта. Даруй, што сёння злавалася на іх і падвысіла голас. Я ведаю, гэта грэх у Тваіх вачах. Дапамажы заўтра праявіць да іх больш цярпення і калі прыйдзецца іх караць, рабіць гэта без гневу і з любоўю …
Малюся і адчуваю … старэйшая дачка працягнула руку і абняла мяне за шыю …

Меркаванні аўтараў блогаў могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Krynica.info

Darja Famina

Па адукацыі – журналістка. па спецыяльнасці – жонка, па веравызнанню – хрысціянка (член царквы ЕХБ “Віфляем”
Самае нелюбімае выказванне: “Чё у нас на ужин?”
Самая шануемая цытата з кнігі: “Галоўнага не бачна. Пільна адно толькі сэрца … “(Антуан дэ Сэнт-Экзюперы, “Маленькі прынц”)

17 студзеня 2015 | Блогі | Тэгі:



Блогі