Каму патрэбны гэтыя героі?

ахилл

Не бывае безыменных герояў. Гэта значыць, выраз такі ёсць «безыменныя героі», а герояў няма. Няма, таму што іх ніхто не ведае, ведаюць толькі пра тое, што нешта гераічнае, нешта экстраардынарнае было зроблена, здарылася, застаўся след. У старажытнагрэчаскім сэнсе маглі быць безыменныя героі, бо там героі — гэта нашчадкі ад саюза смяротных і багоў, г.зн. мяшанкі. Паколькі грэчаскія багі былі шчадралюбныя, калі не сказаць — распусныя і легкадумныя, то па свеце шпацыравала мноства іх бастардаў. Яны здзяйснялі не толькі подзвігі, але і глупствы, і злачынствы. Але мы не пра гэтых міфічных персанажаў. І не пра выдуманых герояў мастацкіх твораў.

У наш час героямі не нараджаюцца, а становяцца. Становяцца, здзейсніўшы нешта экстраардынарнае, подзвіг ці іншы ўчынак, годны славы. Бывае так, што ўчынкі-подзвігі прыпісваюць не тым, хто іх здзейсніў, а камусьці іншаму. Бывае, што подзвігі проста прыдумляюцца. Гэта значыць, подзвіг і герой могуць быць не звязаны адзін з адным. А галоўнае — гэта жорсткая сувязь славы і героя. Няма героя без славы, а славы без героя.

Героі робяцца грамадскай думкай, народнай гаворкай, эпічнымі паэтамі, PRам.

Таму, вельмі неразумнае разважанне: «Мы ж з вамі выдатна разумеем, што гэта – піяр”! Тое ж мне, адкрыццё! А хто б ведаў Ахілеса, Пелеева сына, калі б гнеў ягоны не быў апеты Гамерам з божай дапамогай?

“Гнеў, о багіня, пяі Ахілеса, Пелейвага сына,

згубны, што бед прычыніў ён ахейцам вялікіх нямала»

Ахілес — прадукт гамераўскага піяру. Як і ўсякі герой. І Надзея Саўчанка не выключэнне. Так, для таго, каб народная гаворка, або прафесійны PR маглі зляпіць з чалавека героя і пакрыць яго неўвядальнай славай, патрэбныя: 1) подзвіг; 2) атрактыўнасць патэнцыйнага героя; 3) сведкі подзвігу і тыя, хто здольны ўспрыняць прывабнасць героя; 4) ну і прамоўшэн.

Таму, каб з’яўляліся героі трэба зусім не шмат:

  1. У жыцці заўсёды ёсць месца подзвігу. За гэтым справа не стане. Калі няма падставы выратаваць свет, то можна хоць бы ўчыніць што-небудзь для Кнігі рэкордаў Гінеса.
  2. Прывабных людзей у свеце больш чым дастаткова. Ды і справа фарбуе чалавека, ханурыкі подзвігаў не здзяйсняюць.
  3. Геройстваваць можна і без сведак, вядома, але тады карысць грамадству застанецца, а героем не станеш. Таму трэба выбіраць месца і час подзвігу правільна. Як казалі тыя ж старажытныя грэкі: «Тут Родас — тут і скачы!», а не распавядай пра свае рэкорды і подзвігі, якія маглі бачыць толькі козы і авечкі на дзікім востраве.
  4. Астатняе — справа тэхнікі. Адна бабка сказала іншай, журналісты падхапілі, піяршчыкі дадалі і аформілі.

Я пералічваю гэтыя фактары зусім не для таго, каб прынізіць значэнне подзвігу, ці пакрыўдзіць герояў. Я проста расказваю, як яно ёсць. А калі што, то я захапляюся мужнасцю і стойкасцю Надзеі Саўчанка, палкоўнікам Юліем Мамчурам, Міхасём Жызнеўскім і многімі ўкраінскімі героямі. Слава героям!

І Украіна зараз мае шмат герояў. Я і пісаў не раз, што цяпер ва Украіне час герояў, яны патрэбныя Украіне, Украіна патрэбна ім. А вось Расея не можа мець у гэтай вайне герояў. Яны ёй не патрэбныя, яна ім такая не патрэбна.

Але я хачу паглядзець на Беларусь, а Беларусі патрэбныя героі? А героям, патэнцыйным хаця б, патрэбна Беларусь?

І вымушаны канстатаваць, што Беларусі, у тым яе стане, у якім яна цяпер знаходзіцца, героі не патрэбныя. Беларусы не церпяць герояў у сваёй краіне. Герояў у шырокім сэнсе гэтага слова, і што здзяйсняюць подзвігі, і маральныя аўтарытэты, і лідары нацыі.

Каб з’явіліся героі, яны павінны быць запатрабаваныя грамадствам, і ў грамадстве павінны ў комплексе спрацаваць ўсе чатыры пералічаныя фактары: 1) Учынак (умоўна — подзвіг). 2) Аўтар ўчынку павінен быць атрактыўным, прывабным хоць бы для значнай часткі грамадства, усім усё роўна мілы не будзеш. 3) Павінна быць дастатковая колькасць членаў грамадства, гатовых засведчыць якасць учынку (подзвігу) і захапіцца яго аўтарам. 4) Паколькі астатняе — справа тэхнікі, гэтая тэхніка павінна быць у наяўнасці.

Дык вось, сёння ў Беларусі ёсць усе чатыры фактары, але яны не звязаныя паміж сабой, і не складаюць комплексу або сістэмы. Герой не атрымліваецца пад дзеяннем толькі аднаго або двух фактараў, патрэбныя ўсе чатыры. Герой — гэта сістэмная якасць, эмерджэнтнасць.

Можна разгледзець некалькі канкрэтных прэцэдэнтаў. Вось, напрыклад, Мікалай Статкевіч. Першы фактар ​​у наяўнасці, ёсць мужны ўчынак, нават не адзін. Але ўжо з другім фактарам праблемы. З трэцім справа ідзе яшчэ горш. Таму чацвёрты фактар ​​працуе ў халастую.

Яшчэ больш яскравы прыклад — Зянон Пазьняк. Поўны правал па другім фактары. І адваротнае дзеянне трэцяга фактару — тыя, хто захапляюцца Пазьняком, робяць гэта так, што адварочваюць ад яго ўсіх астатніх. Таму чацвёрты фактар ​​папросту бескарысна задзейнічаць.

Можна разгледзець прыклады з Пашам Вінаградавым, Сяргеем Каваленкам, Віталём Гурковым, Аляксандрам Казуліным, Уладзімірам Някляевым, Святланай Алексіевіч… У кожным з выпадкаў знойдзем які-небудзь сістэмны збой, які-небудзь з чатырох фактараў супярэчыць астатнім.

Першы з фактараў абсалютна натуральны — учынак або подзьвіг альбо ёсць, альбо яго няма. Можна, вядома прыдумаць ўчынак або выдаць нейкую падзею за подзвіг, але тады цяжка ўключыць у дзеянне трэці і чацвёрты фактары. А раз гэты фактар ​​натуральны, то подзвігаў, гераічных учынкаў у нас павінна ажыццяўляцца не менш, чым у любым іншым месцы зямнога шара. У нас ёсць чэмпіёны ў розных відах спорту, кожны з чэмпіёнаў мог бы стаць героем. Часам і становіцца не кароткі час. Ёсць выратавальнікі ў МНС, ёсць доблесныя міліцыянты, ёсць выдатныя музыкі, пісьменнікі і паэты.

А герояў няма.

Чацвёрты фактар ​​абсалютна штучны. СМІ, PR, рэклама, прамоцыя — усё гэта тэхнічныя сродкі ў руках пэўных суб’ектаў, якія ўключаюцца і выключаюцца па сігналу. Калі Віталь Гуркоў або Вікторыя Азаранка пачынаюць дрэнна сябе паводзіць, то ідэолагі проста выключаюць прэсу, і пра іх перастаюць пісаць, можна ж заўсёды знайсці новую гераіню, напрыклад, Дар’ю Домрачаву. Але СМІ ўсё роўна пра штосьці павінны пісаць, ім патрэбныя калі не героі, якія здзейснілі подзвіг, дык проста героі для іх сюжэтаў

Такім чынам, першы фактар ​​дзейнічае сам сабой, чацвёртым фактарам кіруюць злыя (вельмі рэдка добрыя) сілы. Але асноўную ролю гуляюць другі і трэці фактары. А гэтыя фактары наўпрост вызначаюцца грамадскай свядомасцю, або менталітэтам і культурай, гэта значыць — тым, што мы ўсе думаем, кажам і робім.

А што мы думаем? Што гаворым? Што робім?

Мы развучыліся захапляцца людзьмі, адзін адным, нават тымі, хто здзяйсняе подзвігі або нешта іншае, але выбітнае. У любым патэнцыйным героі мы шукаем, у першую чаргу, заганы, недахопы.

Азаранка мацюкаецца, Домрачава служыць у КДБ, Статкевіч дрэнна кажа, Някляеў, наадварот, занадта прыгожа, Алексіевіч не гаворыць па-беларуску, Пазьняк, наадварот, толькі па-беларуску, Памідораў прадаўся, Ліпковіч пятай графой не выйшаў, Акудовіч піша незразумела, Дубавец — крыўдна, Мілінкевіч занадта талерантны, Мацкевіч, наадварот — зусім нецярпімы.

А што, Надзея Саўчанка пераўвасобіцца ў Мэры Попінс? Яна сама дасканаласць? Не, яна тыповая ўкраінка. Яна патрэбна Украіне, таму яна герой Украіны.

Былі б нам патрэбныя героі — яны б у нас былі.

Былі б нам патрэбныя лідары меркаванняў — яны б у нас былі.

Былі б нам патрэбныя маральныя аўтарытэты — яны б у нас былі.

Але нам усё гэта на хрэн не трэба. А што нам трэба?

Можа быць куміры?

Кожная маленькая купка беларусаў здольная зляпіць сабе куміра, хоць на час, хай маленькага, але свайго. Не ўсе лепяць, вядома. Але ўжо пакланяюцца сваім кумірам безразважна.

Для кагосьці кумір Лукашэнкі, для кагосьці Пазьняк. Гэта вельмі маленькія групкі, але куміры гэтыя ў іх надоўга.

Ёсць куміры на гадзіну. Такім быў Казулін у 2006-09 гадах, напрыклад. Малюсенькімі кумірамі ў 2010 годзе былі Саннікаў, Раманчук… так, усіх не пералічыш. Такія куміры нібы знічкі — успыхнулі і патухлі. Куміры лепяцца з трэцяга і чацвёртага фактару, потым надыходзіць працверажэнне, і былая атракцыя альбо знікае, як насланнё, альбо нават пераходзіць у сваю супрацьлегласць.

Абывацель кіруе бал, і не трывае герояў, падбухторшчыкаў спакою.

Абывацель задаволены сваёй кропкай зроку, і яму няма справы да іншых меркаванняў, таму яму і не патрэбныя лідары меркаванняў.

Абывацель кіруецца сваёй мараллю ( «Мараль пані Дульскай»), і ўсякія маральныя аўтарытэты яму шкодныя, бо ставяць пад сумнеў саму маральнасць такой маралі.

Няхай жыве беларускі абывацель і яго абывацельскія куміры!

А героям, вядома, слава! Але там, у іх, дзе-небудзь далей ад нас, у Кіеве, Стакгольме, у Карабаху! Абы не было вайны.

Меркаванні аўтараў блогаў могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі Krynica.info

мацкевіч

Кіраўнік Рады Міжнароднага кансорцыума «ЕўраБеларусь». Нарадзіўся ў 1956 годзе ў горадзе Чарамхова Іркуцкай вобласці ў сям’і, дэпартаванай з Заходняй Беларусі. Скончыў факультэт псіхалогіі Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прымаў удзел у дзейнасці Маскоўскага метадалагічнага гуртка пад кіраўніцтвам Г.П. Шчадравіцкага.
Вядомы беларускі метадолаг, філосаф і грамадскі дзеяч. Аўтар канцэпцыі Культурнай палітыкі, тэзісаў «Думаць Беларусь», «Мы — адзін народ», а таксама шматлікіх публікацый, прысвечаных Беларусі. Заснавальнік і лідар Агенцтва гуманітарных тэхналогій.
Канцэптуальныя распрацоўкі Уладзіміра Мацкевіча аказваюць прыкметны і шырокі ўплыў на развіццё беларускага грамадства, філасофіі і метадалогіі, палітыкі і культуры, грамадзянскай супольнасці.

01 чэрвеня 2016 | Блогі | Тэгі:



Блогі